Ermenistan'da yapılan parlamento seçimlerinde usulsüzlük iddiaları yine eksik olmadı. Seçimler öncesinde Sarkisyan'ın Moskova ziyareti destek arayışı niteliğindeydi ve sonuç verdi. Batılı gözlemciler, Erivan'ın daha da Moskova'ya yakınlaşmasını önlemek için usulsüzlükleri görmezden geldi.

 

Seçim sonrası oluşan dağılımdan hem koalisyon hem de tek başına iktidar çıkması olasılığı bulunuyor. Türkiye karşıtlığını bir ideoloji olarak kullanan Daşnaklar parlamentoya girdi. Seçimleri izlemekten uzak duran Türkiye, kendisine ılımlı bakan partileri destekleyebilir.

 

Bağımsızlık sonrası Ermenistan'da yapılan parlamento, devlet başkanlığı ve yerel seçimler yalnızca hangi siyasi gücün iktidara gelmesi bakımından değil, aynı zamanda ülkede seçimlerin demokratik ortamda yapılmasına insan haklarına ve ifade özgürlüğüne verdiği değer bakımından da önem taşııyor. 12 Mayıs 2007'de yapılan parlamento seçimleri de bu açıdan önemlidir. Çünkü, Ermenistan'da iktidarın normal seçim sürecinde değişme kültürü henüz şekillenmemişdir; son on beş yıllık bağımsızlık tarihinde yapılan seçimler dikkate alınarsa yakın ve orta vadede şekillenme olasılığı da oldukça zayıftır.

 

MUHALEFET DAĞINIK

 

Ermenistan'da bir yıl önce başlayan parlamento seçimleri maratonu nihayet tamamlandı. Bu sürede iktidar ve muhalefet cephesi seçim sürecinde yaptıkları propaganda ile kamuoyunu kendi görüşleri doğrultusunda şekillendirmeye çalıştı. Ancak son 17 yılda Ermenistan'da gerçekleşen seçimler değerlendirildiği zaman, bu seçimlerde muhalefetin oldukça zayıf ve dağınık faaliyet gösterdiği anlaşılıyor. Doğal olarak bu durum seçim sonuçlarını etkileyen faktörlerden biridir. Ancak iktidar partisinin hakimiyet piramidinin zirvesinde kalmasını sadece muhalif partilerin zayıflığı ile değil, aynı zamanda iktidarın seçimlerde yaptığı ciddi hilelerle açıklamak mümkündür.

 

Ermenistan'da seçimlerde genel olarak başvurulun bir usulsüzlük seçmen sayısının fazla gösterilmesidir. Ermenistan'da son nüfus sayımı 2001 yılında yapıldı, ancak sonuçları 2002 Mart'ında açıklandı. Konuyla ilgili Milli İstatistik Komitesi'nin verdiği bilgiler birbiri ile çelişki oluşturuyor. Örneğin, bu rakamlar 3 milyon 210 bin ile 3 milyon 213 bin arasında değişiyor. Ermenistan nüfusunun sayısı 3.213.000 olarak açıklandı. Ancak bir çok bağımsız araştırmacı bu rakamın gerçeği yansıtmadığı konusunda aynı görüşleri paylaşıyor. Ermenistan'ın, aldığı dış yardımların miktarının düşmesini engellemek için nüfusunu olduğundan yüksek göstermeye çalıştığı biliniyor. Ermenistan'ın şu anki nüfusunun 1,5-2 milyon arasında olduğu tahmin ediliyor. En iyimser tahminlere göre nüfusun yüzde 20'si son on yılda, başta Rusya Federasyonu'na gitmek üzere, ülkeyi terk etmiş durumda.

 

Ermenistan'da son parlamento seçimlerinde 2 milyon 317 bin 817 seçmenin oy kullanacağı bildirilmişti. Bu seçimlerde 1 milyon 319 bin 993 kişi (yüzde 57) oy kullandı. Dolayısıyla yaklaşık 1 milyon kişinin oy kullanmadığı dikkate alınırsa, seçim sonuçlarını geniş halk kitlesinin iradesini yansıtmadığını söylemek olanaklı.

 

OY ORANLARI

 

Ermenistan Merkez Seçim Komisyonu'nun verdiği bilgilere göre; Ermenistan Cumhuriyet Partisi-(ECP-Başkanı başbakan Serj Sarkisyan)-457.032 (yüzde 32,8), Çiçeklenen Ermenistan Partisi-(ÇEP-Başkanı iş adamı Gagik Çarukyan)-204 443 (yüzde 14,7), Daşnaksutyun Partisi (DP)-177 192 (yüzde 12,7), Kanunlar Ülkesi Partisi-(KÜP-Başkanı parlamento eki başkanı Artur Bağdasaryan)- 95 256 (yüzde 6,8), Miras Partisi-(MP-Başkanı Dışişleri eski başkanı Raffi Hovannesyan)-80 890 (yüzde 5,8), Birleşik Emekçi Partisi-(BEP-Başkanı Gurgen Arsenyan)-59 307 (yüzde 4,2), Daşink Partisi-(DP-Başkanı Samvel Babayan) 33 093, Milli Birlik Partisi-(MBP-Başkanı Artaşes Gegamyan) 49 863, Cumhuriyet Partisi-(CP-Başkanı eski başbakan Aram S_rkisyan) 22 609, Halk Partisi (HP-Başkanı ALM Holding'in Başkanı Tigran Karapetyan) 37 034, Yeni Zaman Partisi-(YZP-Başkanı Aram Karapetyan) 47 018, Ermenistan Halk Partisi (EHP-Başkanı Stepan Demirçiyan) 23 629, İmpiçment Bloku 17 808, Ermenistan Kommunist Partisi(EKP-Başkanı Ruben Tovmosyan) 8 835, Milli Demokratik Parti (MDP-Başkanı Şavarş Koçaryan) 8 591, Demokratik Yol Partisi (DYP-Başkanı Manuk Gasparyan) 8 468, Milli Dayanışma Partisi (MDP-Başkanı Aram Arutyunyan) 4 251, Ermenistan Demokratik Partisi (EDP-Başkanı Aram S_rkisyan) 3 780, Hıristiyan Demokratik Uyanış Partisi (HDUP-Başkanı eski başbakan Hosrov Arutyunyan) 3 591, Ermenistan Marksist Partisi (EMP-Başkanı David Hakopyan) 2 896, Birleşik Liberal Milli Parti (BLMP-Başkanı Levon Martirosyan) 2 748, Genclik Partisi (GP-Başkanı Sarkis Astaryan) 3 302, Hınçak Sosial-Demokrat Partisi (HSDP-Başkanı Lyudmila Sarkisyan) 1 033 oy topladı.

 

Ana muhalefet olarak bilinen Kanunlar Ülkesi Partisinin yüzde 5'lik barajı kıl payı geçmesi ve ikinci büyük muhalif güç olan Ermenistan Halk Partisinin ise bu barajı geçememesi bu partilerin siyasi ve sosyal tabanının zayıf olduğunu göstermiyor ve inandırıcı değil.

 

SEÇİMİN SÜRPRİZİ

 

Bu seçimde yaşanan en önemli sürpriz Miras Partisinin parlamentoda koltuğa sahip olmasıdır. Ermenistan siyasi yaşamında son birkaç yıldır aktif politika yürütmeyen/yürütemeyen ve seçim öncesi propaganda sürecinde ciddi faaliyet göstermeyen partinin parlamentoda yer alması ister istemez iktidar ile gizli işbirliğinde bulunduğu şüphesini doğuruyor.

 

Ermenistan Merkez Seçim Komisyonu'nun 15 Mayıs'ta yaptığı açıklamaya göre, parlamentoda altı parti temsil edilecek. Buna göre parlamentoda Ermenistan Cumhuriyet Partisi 56 (41 orantılı, 15 çoğunluk sistemi), Çiçeklenen Ermenistan Partisi 24 (18 orantılı, 6 çoğunluk sistemi), Taşnaksutyun 16 (orantılı), Kanunlar Ülkesi 10 (8 orantılı, 2 çoğunluk sistemi), Miras Partisi 7 (orantılı) koltuğa sahip olmuş durumda.

 

DEMOKRASİ VE DİKTATÖRLÜK

 

Seçim sonuçlarına ilk itiraz eden ve son zamanlara kadar Ermenistan kamuoyunda tanınmayan Daşink Partisi, hem iktidarı hem de uluslararası gözlemcileri suçladı. Parti yetkilileri, görüşlerini, 'Gözlemciler sanki restoranda kahvaltı yapıyor ve çay içiyordular' şeklinde açıkladı.

 

Seçimlerde hedeflediği kadar oy alamayan Kanunlar Ülkesi Partisi anayasa mahkemesine baş vuracaklarını bildirdi. Ermenistan'da bu zamana kadar mahkemelerde seçim usulsüzlüğü hakkında görülen davalarda muhalefetin lehine karar verilmediği dikkate alınırsa, Bağdasaryan'ın bu girişimi 'Denize düşen yılana sarılır' atasözüne benziyor ve doğal olarak sonucu değişmeyecek. Kanunlar Ülkesi'nin tahmin ettiği kadar oy alabilmemesinin önemli nedenlerinden biri de, parti lideri Bağdasaryan'ın Ingiltere'nin Ermenistan Büyükelçiliği'nin görevlisi Richard Hayda ile seçimlerden önce Marco Polo restoranında görüşmesinin gizlice kaydedilmesi ve konuşma metninin Golos Armenii (Ermenistan'ın Sesi) gazetesinde yayımlanması oldu. İktidar partisi bu vakayı ustalıkla kullanarak Bağdasaryan'ı vatana ihanetle suçladı. Sonuç itibarıyla da, Bağdasaryan'ın siyasi imajı zedelenmiş oldu.

 

Seçimlerden önce miting ve gösteriler düzenleyerek seçimlerin şeffaf ve demokratik yapılmasını talep eden İmpiçment Bloku seçimlerden sonra nedense sessiz kalmayı tercih etti. Bu blokun iktidar tarafından kurulduğu ve hükümete yönelik itiraz dalgasının istenilen istikamete yönlendirilmesi amacına hizmet ettiği iddia ediliyor.

 

Seçim sonuçları yalnızca muhalıf partiler tarafından değil, aynı zamanda Merkez Seçim Komisyonu üyeleri tarafından da kabul edilmedi ve seçim sonuçları onaylanan protokoller imzalanmadı. Merkez Seçim Komisyonu üyesi Feliks Haçatryan seçim sonuçlarının kabul edilmesinin mümkün olmadığını açıkladı.

 

Halk Partisi lideri Tigran Karapetyan seçimlerin ABD, Rusya, Avrupa ve diaspora ile görüşülerek önceden hazırlanan senaryo esasında gerçekleştirildiyini iddia etti.

 

Muhalefet partileri seçim sonuçlarını tanımayacaklarını bildirseler de, hükümet seçimlerin demokratik bir ortamda yapıldığını savunuyor. Avrupa, Amerika ve Rusya'dan gelen gözlemciler de seçimlerde bazı yolsuzlukların yaşanmasına rağmen demokratik ve şeffaf ortamda gerçekleştirildiğini iddia etseler de, bu gerçeği yansıtmıyor. Rusya gözlemcilerinin en kötü halde bile seçimleri olumsuz değerlendirmeyecekleri bilinen bir gerçektir. Ancak Avrupa ve ABD'nin de seçimlerle ilgili bazı sorunların yaşanmasına rağmen olumlu görüş bildirmesi, Ermenistan'ın daha fazla Rusya'ya yakınlaşmasını engellemek çabası olarak değerlendirilebilir. Ayrıca Avrupa ve ABD'nin olumlu görüşünün şekillenmesinde Ermeni diasporasının lobi faaliyeti gözardı edilmemelidir.

 

YENİ HÜKÜMET

 

Yeni hükümeti Ermenistan Cumhuriyet, Çiçeklenen Ermenistan ve Taşnaksutyun Partileri kurabilir. Ancak bu konu müzakere edildiği zaman Taşnaksutyun Partisi 'büyük hükümetin' 'küçük ortağı' olmayacağını ifade ederek koalisyon hükümetinde yer almayacağını bildirmişti. Eğer, Taşnaksutyun Partisi yeni hükümette yer alırsa, dört yıllık koalisyon hükümetinde bulunduğu zaman savunduğu ve hayata geçirmeye çalıştığı ideolojik değerleri hiçe saymış olur ve sosyal tabanı zayıflayabilir. Ermenistan Cumhuriyet Partisi seçmen kitlesinin bir bölümünün de iktidarda temsil olunması için Çiçeklenen Ermenistan Partisi'ne hükümette 'siyasetden uzak' birkaç bakan koltuğu teklif edebilir.

 

Doğal olarak koalisyon hükümetin büyük ortağı ve söz sahibi Cumhuriyet Partisi olacaktır. Parlamentoda konumunu güçlendirmek isteyen Ermenistan Cumhuriyet Partisi, Miras Partisi'ne de koalisyon hükümetinde yer verebilir. Ancak tarafsız milletvekillerinin büyük çoğunluğunun iş adamı olduğu dikkate alınırsa, hükümetin gösterdiği her hangi bir baskı onların hükümetin yanında yer almasına neden olacaktır. Siyasette zayıfın değil, güçlünün yanında yer almak kabul edilebilir bir tutumdur. Ermenistan Cumhuriyet Partisi tarafsızların bazılarını yanlarına çekerek milletvekili sayısını 66'ya yükseltebilirse, basit çoğunlukla tek başına hükümet kurabilir ve bu senaryo yabana atılmamalıdır. Bu durumda Çiçeklenen Ermenistan, Kanunlar Ülkesi, Taşnaksutyun, Miras ve Daşink partileri muhalifet cephesinde faaliyetlerine devam edeceklerdir.

 

Seçimlerden sonra Gençlik Partisi Başkanı Sarkis Astaryan yeni seçilen milletvekillerinin tamamının batı yanlısı olduğunu bildirirken, Daşnaksutyun Partisi Büro üyesi Vahan Hovannesyan ise bu iddiayı destekleyerek Rusya yanlısı siyasilerin büyük bir bölümünün koltuğa sahip olmadığını ifade etti. Aslında durum hiç de iddia edildiği gibi değil. Başbakan Sarkisyan ise bu seçimlerde ne Rusya, ne de batı yanlısı siyasi gücün değil, Ermenistan yanlısı güçlerin parlamentoya seçildiğini savundu. Tabii ki yeni seçilen milletvekillerinin bir bölümü batı yanlısı olabilir, ancak Rusya yanlısı siyasi gücün daha uzun zaman ülke yönetiminde söz sahibi olacağı kesindir. Seçimlerden önce başbakan Serj Sarkisyan'ın Rusya'ya bir dizi seferleri siyasi destek arayışları olarak yorumlandı. Rusya'nın ülkedeki siyasi, ekonomik ve askeri varlığı dikkate alınırsa, Batı'nın kısa ve orta vadede Rusya'yı bölgeden uzaklaştırması mümkün görülmüyor.

 

OLASI BAKANLAR

 

Seçimlerden sonra Sarkisyan yeni hükümet kurma çalışmalarını değerlendirirken, koalisyon hükümeti kurmaktan bahsetmenin henüz erken olduğunu, ancak parlamentoda yer alan diğer siyasi partilerle görüştüklerini söyledi. Sirkisyan yeni hükümette ciddi değişiklik olacağını açıkladı. Genel durum değerlendirildiği zaman yeni hükümette Adalet Bakanı David Arutyunyan, Savunma Bakanı Mikael Arutyunyan, Dışişleri Bakanı Vardan Oskanyan, Maliye ve Ekonomi Bakanı Vardan Haçatryan koltuklarını koruyabilir. Ancak 2008 yılı başlarında yapılacak devlet başkanlığı seçimlerinden sonra Savunma Bakanı Mikael Arutyunyan'ın yerine Ermenistan Genelkurmay Başkanı Seyran Ohanyan gelebilir. Dışişleri Bakanı Vardan Oskanyan da hükümette dört yıl kalmayabilir. Tigran Torosyan büyük bir ihtimalle yeniden parlamento başkanı seçilecektir. Onun bu görevde kalması Sarkisyan'ın siyasi beklentilerini karşılıyor.

 

Yeni hükümet kurulduktan sonra büyük bir ihtimalle bugüne kadar izlenen ekonomik, siyasi, askeri ve kültürel siyasetden uzaklaşmayacaktır. Durum 2008 devlet başkanlığı seçimlerine kadar bu şekilde devam edebilir, ancak bu tarihten sonra Ermenistan siyasi, ekonomik ve sosyal yaşamında ciddi değişiklikler yaşanabilir.

 

TÜRKİYE AÇISINDAN ANLAMI

 

Daha önceki seçimlerde olduğu gibi bu seçimlerde de, Türkiye Ermenistan'daki seçimlerle ilgilenmedi. Ciddi sorunlar yaşadığı komşu ülkede cereyan eden siyasi, askeri, sosyal, kültürel ve toplumsal gelişmeleri güne gün izlemesi, kısa, orta ve uzun vadede uygulaması için projeler hazırlaması gereken Türkiye bu seçim sürecinde de hiç bir şey yapmadı. Ermenistan'da şahinler iktidarda yerini korudu ve konumlarını daha da güçlendirdi. Bu özellikle sözde Ermeni soykırımı propagandası, Ermenistan'ın toprak ve tazminat talebi, Türkiye'nin Avrupa Birliği üyeliği sürecinde daha ciddi şekilde kendini hissetdirecektir.

 

Türkiye bu olayların dışında kalmamalı, gelişmeleri dikkatle izlemeli, siyasi dengeleri iyi değerlendirmeli ve Ermenistan'daki hangi siyasi güçle hangi konuları müzakere edebileceğini tespit etmeli, uygun gördüğü ve anlaşma sağlayacağı mümkün olan siyasi partilerin yönetime gelebilmeleri için onları siyasi, maddi ve manevi olarak desteklemelidir. Sorunları görmezden gelmek Türkiye için ciddi sonuçlara neden olabilir.