2004 yılında made in USA damgalı sivil bir devrimle dikkatleri üzerine çeken Ukrayna, 17 Ocak 2010 yılında devlet başkanlığı seçimlerine sahne olacak. Seçim kampanyalarının 19 Ekimde başlayacağı bu kritik süreçte birinci turda sonuca gidilememesi halinde ikinci tur seçimlerin 7 Şubat 2010 tarihinde yapılacağı açıklanmıştır.[1]

 

Kamu borçlarının 35 milyar doları geçtiği ve ilk çeyrekte yüzde 20,3 ikinci çeyrekte ise yüzde 17,8 oranında GSYH daralması yaşayan Ukrayna’da ekonomik durum başlıca sorun olarak varlığını sürdürmektedir.[2] Ekonomik sıkıntıların yanı sıra turuncu devrimden sonra Rusya ile yaşanılan siyasi çekişmeler, şimdiden adayların ihtiyatlı stratejiler hazırlamasını zorunlu kılmaktadır. Türkiye gibi coğrafi açıdan Asya ile Avrupa arasında yer alması ve Karadeniz’e kıyısının bulunması Ukrayna’ya jeopolitik eksende stratejik önem kazandırmaktadır. Sahip olduğu bu jeopolitik konumdan ötürü Rusya ile Batı arasındaki küresel mücadelenin odağı haline gelen Ukrayna, bugün fiziki coğrafyanın bir anlamda siyasi coğrafya dönüştüğü bir bölge görüntüsü çizmektedir. Ülkeyi ortadan ikiye bölen Dinyeper Nehri’nin batı kısmında çoğunluğu Ukrayn kökenli, Katolik ve Ortodoks inancına sahip, Ukraynaca ve bazı yerel dilleri konuşan Batı yanlısı; doğusu ve güneyi ise Rus nüfuzunun etkisinde olan, Rusça konuşan, Rusya yanlısı ve kısmen de Rus kökenli siyasi ve kültürel bir yapıya bürünmüş durumdadır.

 

Bünyesinde barındırdığı bu farklılığından dolayı Ukrayna, Samuel Huntington tarafından medeniyetler çatışması tezinde ‘farklı bir bölünmüş ülke’ olarak nitelendirilmiştir.[3] Turuncu devrimden sonra daha da ön plana çıkan bu bölünmüş yapı başkanlık seçimine hazırlanan adayların siyasi yönlerini belirleyen en önemli etken olmaktadır. Özellikle ülkenin doğusu ve güneyinde büyük desteğe sahip, Rusya yanlısı Bölgeler Partisi lideri Viktor Fedoroviç Yanukoviç (yüzde 23–25) ile turuncu devrimin öncülerinden, Batı yanlısı, Tüm Ukrayna Anavatan Birliği Partisi lideri Yuliya Volodimirivna Timoşenko  (yüzde 17–18) kamuoyu yoklamalarında en muhtemel başkan adayları olarak değerlendirilmekteler.[4] Diğer adaylardan Verhovnoy Radı ( Yüksek Meclis ) sözcüsü Vladimir Litvin ile Front Peremen ( Değişim Cephesi ) siyasi lideri Arseniy Yatsenyuk’un potansiyeli yüzde 10–12 oranında değerlendirilken,[5] yüzde 3 civarında oy potansiyeli olduğu varsayılan mevcut Başkan Viktor Yuşenko’ya uzmanlar kazanma şansı tanımıyorlar.[6]

 

‘Turuncu yöneticileri Ukrayna – Rusya ilişkilerini yüksek tansiyonlu bir hale getirmekle suçlayan’ Yanukoviç, ülkedeki okul, ev ve hastanelerin büyük kısmını ısınmasız bıraktığı, fazla sayıda işsizi çaresizlik girdabına düşürdüğü ve pek çok şirketi iflasa sürüklediği gerekçesiyle renkli devrime en sert muhalefeti yapmayı sürdürmektedir.[7]  Politikasını Rusya yanlısı olarak şekillendiren Yanukoviç ve partisi, kazanmaları halinde Rusçanın ikinci resmi dil olması,[8] Abhazya ve Güney Osetya’nın tanınması[9] ve 2017 yılında kira vakti dolacak olan Kırım’daki Rus üssünün süresinin uzatılması gibi kritik beyanlarda bulunmaktalar.[10]

 

Rakibine zıt olarak Ukrayna’nın AB üyeliğini, Ukraynacanın tek resmi dil olarak kalmasını[11] ve Rus üssünün Kırım’dan tahliyesini savunan, kazanma potansiyeli yüksek diğer lider Timoşenko, seçilmesi halinde ülkede ‘yasaların diktatörlüğü’ olacağını beyan etmektedir.[12]

 

Küresel bağlamda uluslararası enerji ve ticaret güzergâhları boyutuyla jeoekonomik ve Ortodoks–Slav halkı bakımından jeokültürel derinliği olan Ukrayna’daki seçimleri tüm dünya merakla beklemektedir. Küresel güvenlik denkleminde Batı ile Rusya arasında ‘tampon bölge’ olarak değerlendirilen bu ülke, aynı zamanda jeopolitik ve jeoekonomik açıdan ‘geçiş bölgesi’ özelliği taşımaktadır.[13] Bu stratejik cazibesinden ötürü, bir Amerikalı Şahinin ifade ettiği gibi, ‘turuncu devrim yapılırken önce Rusya, sonra demokrasi ön planda’ tutulmuştur.[14] Zira Avrupa’nın yaklaşık yüzde 25 gaz ihtiyacını tedarik eden Gazprom’un ihracının bugün yüzde 80’inin mecburi olarak Ukrayna üzerinden geçtiği,[15] Karadeniz’deki en önemli üssünün Kırım’da olması ve yeniden imparatorluk hayallerini gerçekleştirmek için Slav kardeşine ihtiyacının oluşu göz önünde tutulduğunda bu ülkenin Rusya için ne ifade ettiği anlaşılmaktadır. Bu derin ilişki ağına bir de güvenlik boyutu eklenirse Ukrayna’nın NATO (veya bir başka Batılı örgüt) şemsiyesi altına girmesi tarihi Rus güvensizlik paranoyasını hortlatmak için yeterlidir. Bu yüzden Rusya, kendisi için böylesine stratejik önemi olan bir ülkenin daha fazla sorun olmamasını sağlamak adına bu seçimleri büyük fırsat olarak görmekte ve olumlu ya da olumsuz sonucunun kendisini de ciddi şekilde etkileyeceğini iyi bilmektedir.

 

Avrasya’da kendisine rakip ülke/ülkelerin filizlenmemesine büyük önem atfeden ABD ve bölgedeki istikrarın devam etmesinin kendi geleceği üzerinde etkisi olan AB için de bu seçimin ayrı önemi vardır. Stratejik planlamasının iyi yapılmamış olduğu kısa sürede anlaşılan Batı destekli renkli devrimlerle ülke yönetimine gelen kadroların halk nezdinde bekleneni verememesinin en açık örneğini Ukrayna oluşturmaktadır. Turuncu devrimden önce ülke genelinde var olan yolsuzluk, rüşvet, adam kayırma ve milli kaynakların yeterince kullanılamaması gibi temel sorunlardan dolayı Ukrayna halkının çoğunluğunun desteklediği demokratik devrim ve onun yönetici kadroları bugün itibarlarını kaybetmiş durumdalar. Batı dünyası açısından bir hayli düşündürücü olan, ülkenin resmi devlet politikası haline gelen (temelinde AB ve NATO üyeliği olan) Batıcılığın devam edip etmeyeceği bu seçimlerden sonra büyük oranda netlik kazanacaktır. Ukrayna’da Batı merkezli siyasi yapının devam etmesi/etmemesi hiç şüphesiz bölgesel ve küresel denklemde gelişmelerin yaşanmasını da beraberinde getirecektir. Bu temel özelliği sebebiyle Ukrayna’daki seçimler çoktan ülke sınırlarını aşmış durumdadır.

 

Başta gençler olmak üzere çeşitli kesimlerden önemli destek alınarak gerçekleştirilen turuncu devrimin beklentileri karşılayamaması üstelik bazı yeni sorunlara da yol açması seçim öncesinde çoğu Ukraynalının oylarının yönünü belirleyecek ana nedeni teşkil edeceği çok açıktır. Başta kötü ekonomi, siyasi kayırmalar, yolsuzluklar ve kültürel/siyasi kutuplaşmalar olmak üzere bugün Ukraynalıları rahatsız eden pek çok sorun mevcuttur. Halkın genelinde görülen bu hoşnutsuzluklar adayların seçim stratejisini belirlerken göz önüne almaları gereken ve başarılarını etkileyecek temel parametreleri oluşturmaktadır. Sandık başına gidecek Ukraynalılar bir anlamda, dış ticaretlerinde ithalat (yüzde 27,4) ve ihracatta (yüzde 23,3) ilk sırayı alan, tarihi ortaklık/rekabet geçmişini paylaştıkları Rusya ile pek çoğunun gözünde hala sosyo-ekonomik olarak bir cazibeye sahip Batı arasında tercih seçimi yapmış olacaklar.[16]

 

Yakında seçim kampanyalarının başlayacağı kuzey komşumuzda her ne kadar iki adayın ismi ön plana çıksa da bugün itibariyle kesin bir yorum yapmak oldukça güçtür. Zira seçimlere daha üç ay vardır ve bu süre zarfında dış güçlerin takınacağı tavırlar, tarafların izleyeceği politikalar ve kamuoyu desteği henüz ortaya net bir tablonun çıkmasını engellemektedir. Ukrayna sokaklarına yansıyan genel manzara ise adaylar ne vaat ederse etsin, ya da kim başa gelirse gelsin, siyasetçilere karşı güvensizliğin ve ülkede işlerin olumlu gelişeceğine dair ümitsizliğin halkın büyük çoğunluğunda bir müddet daha yer edineceğine işaret etmektedir.

---