Dünyada 21 yüzyıla girildikten sonra ekonomi politiğini belki de en iyi kullanan ülke Çin’dir. Dünyanın dört bir tarafına yapılan yatırımlar, dev şirket alımları, enerji koridorları oluşturmalar ve hammadde kaynaklarını kendi bünyesine katmalar… gibi nice olay Çin devletinin elinde bulunan likiditeyi ne ölçüde iyi kullandığının kanıtıdır. Türkiye-Çin ilişkilerinin gereken seviyeye çıkmamasının sebepleri arasında eksen farklılığı, Çin’i çok iyi tanımama, milliyet siyaseti gibi meseleler olsa da reelde en önemli sebep ekonomik ilişkilerin iki ülkenin çapları doğrultusunda olmamasıdır.

 

Gerçi Çin, Türkiye’nin alım gücüne göre optimuma yakın seviyelerde ihracatı Türkiye pazarına gerçekleştirebilmektedir; lakin bunun karşısında belli hammaddelerinin dışında Türkiye’nin bu alımı dengeleyebilecek bir satışı söz konusu değildir. Bununla birlikte yılda 60 milyar dolara yakın doğrudan dış yatırım alan Çin’in dünyada yaptığı dev yatırımların yanında Türkiye’deki yatırımlarının, Türkiye’nin Çin’deki yatırımlarından az olması ise ilişkilerin düzensiz gittiğinin bir göstergesidir.

 

Bu doğrultuda, Ocak ayı başında Çin Ticaret Bakanı Chen De Ming (Çın Dı Min) eşliğinde Çin’in 57 büyük şirketinden oluşan büyük bir heyet Türkiye’yi ziyaret etti. Bakan Zafer Çağlayan’ın misafiri olan heyet ziyaretlerinde Türk firmalarıyla birebir görüşmeler yaparken, karşılıklı sunumlarla iki tarafın birbirini daha iyi tanıması için uygun bir zemin oluşturulmuş oldu.

 

Türk tarafından bakan Zafer Çağlayan çok açık,net ve direk şekilde Çin heyetine mesajlar vermiştir. Son 6 ayda Çinli meslektaşıyla 5 kez görüşen Sayın Çağlayan,  Çin’e ciddi oranlarda kota uygulayan Avrupa pazarlarına Çin’in girmesi için Türkiye’ye yatırım yapmasının çok akıllıca olduğunu, bu sayede Çin’in ve Türkiye’nin karşılıklı kazanacağını belirtmiştir. İmkanlar ülkesi, enerji koridoru, avantajlı yatırım bölgeleriyle Türkiye’nin, Çin için bulunmaz fırsat olduğunu ifade etmiştir. Bunun yanında, “Çin’in yıllık 1,2 trilyon dolarlık alımlarından mutlaka biz Türkler de pay almalıyız ve bunun için elimizden geleni yapıyoruz” diye de eklemiştir. Zira Çin-Türkiye karşılıklı ticaretinde çok büyük farklar mevcuttur. Bu farklar kapatılmazsa hem Türkiye için hem de Türk-Çin ilişkileri için çok da iyi bir durum ortaya çıkmayacaktır.

 

Çinli Bakan Chen ise, Türkiye’nin sadece güzel, cesur ve misafirperver insanların ülkesi olmadığını, aynı zamanda çok önemli bir konumda olduğunu, Türkiye’nin bu konumunun ve gücünün Çin açısından da değerlendirilmesi gereken bir husus olduğunu iletmiş ve ”2010’un yoğun programına Türkiye’den başlıyorum. 3 saat uçuş mesafesinde 50’den fazla ülkeye gidilebilen Türkiye bizim için çok önemli” diye eklemiştir.

 

Görüşmeler esnasında “Çinlilere fındık ve zeytinyağını çok yiyin diye öneriyorum” diyerek ortamı yumuşatan Çinli bakan “Çin’e daha fazla mal satmanın yollarına bakmalısınız. Bunun için Çin’i iyi tanımalısınız, Çin’i iyi bilen insanlarla çalışmalısınız. Sayın bakan bile son 6 ayda 5 kez geldi, Türkler Çin’e daha çok gelmeliler” diye belirtmiştir. Yenilenebilir enerji üzerine Türkiye’de ciddi yatırımlar yapılabileceğini vurgulayan bakan özellikle finans konusunda artacak işbirliklerine dikkati çekmiştir.

 

2009 yılı rakamlarına göre Çin’den yapılan ithalatın azalıp ihracat rakamlarının artması güzel gibi görünmesine rağmen, aslında böyle değildir. Ekonomik krizle birlikte içine kapanan ve krizin geçmesini bekleyen ithalatçılarımız 2009’da çok aktif olmazken, Çin krizi fırsat bilip hammadde kaynaklarından yüklü alımlar yapmışlardır. Bundan Türk hammaddeleri de nasibini almış, Çin’e olan ihracatımızda artış olmuştur.

 

Görüşmeler esnasında 1 milyar dolarlık bağlantılar yapılmıştır. Bunun yanında, krizden güçlenerek çıkan Türk bankacılık ve finans piyasaları da Çin heyetinin dikkatini çekmiş olacak ki; İstanbul’da Bank Of China’nın bir şubesinin açılacağı haberi verilmiştir. Kanaatimce; Çin tarafına Türkiye’deki yatırım imkanlarını anlatabilmek için hazırlanmış ve en önemli sunumlardan birisi olan Başbakanlık Yatırım Destekleme ve Promosyon Ajansı’nın sunumu ise öğle yemeği curcunası arasında es geçilmiştir.

Son ziyaret ve heyetler arası görüşmeler iki ülke ticari ilişkileri için çok önemli başlangıçlara gebedir. Kanaatimce hükümetin en önemli dış politika icraatlarından biri Çin’e daha fazla önem vermesidir. Her ne kadar gereken önem verilmiş olmasa da, gerek yurt içindeki önemli gündem ve kargaşalar, gerekse kendi bölgemizdeki dış politika gelişmeleri içerisinde bu kadar olması bile önemli adımlar olarak tarihe geçmiştir. Türkiye, Çin’in gelişiminin devamı ve Barışçıl Yükselişi’nin daha fazla bilinip kabul edilmesi açısından çok stratejik bir konumdadır:

 

 

İnşaat sektöründe dünyadaki ilk 500 şirketin 55’i Çinli 32’si Türk firmasıdır ve Çin 1. Türkiye 2. sıradadır. Türkiye Ortadoğu, Orta Asya, Rusya ve Kuzey Afrika’da çok başarılı iken, Çinli firmalar G. Doğu Asya, Rusya, Afrika ve G. Amerika pazarlarında çok iyidir. Bu sebeple 3. ülkelerde rekabet etmektense ortak projeler geliştirilmesi gerekliliği hem Türk hem de Çin taraflarınca son ziyaretler esnasında özellikle vurgulanmıştır. Bu durum çift taraflı sağlanabildiği takdirde Türkiye’nin bulunamadığı pazarlara girmesini de kolaylaştıracaktır.

 

Bankacılık ve finans sektöründe gerçekleştirilebilecek ortaklıklar ise Türk ekonomisinin daha sağlam bir zemine oturmasını, belli kaynaklara bağımlılığının azalmasını sağlayacaktır. Çin’deki Türk bankalarının ve Türkiye’deki Çin bankalarının sayısının artması iki ülke arasındaki ticareti daha hızlı ve güvenli hale getirecektir.

 

Toplantılar esnasında konuşulan çok önemli konulardan biri de Türkiye ve Çin’in kendi para birimleri cinsinden ticarete başlamaları meselesi olmuştur. Bir süredir komşu ülkelerle kendi para birimleri cinsinden ticarete başlayan Türkiye ve aynı şekilde bir süredir bunu başarabilen Çin’in, kendi aralarında böyle bir birlikteliği ortaya koyabilmeleri hem ticaretin hızlanması, hem de dolar bölgesinin alanının azalmasını ve dünyada alternatif para birimlerine geçişi hızlandıracağından ötürü stratejik ve “eksensel” bir anlam taşımaktadır.

Çin, dışa açılımlarının verdiği meyvelerle birlikte dünya çapında tamamen ekonomik pragmatizmi öne çıkmış bir devlet konumundadır. 90 sonrası yatırımlarının seyrine ve küresel anlamdaki görüş ayrılıklarının temeline bakıldığında bu çok açık bir şekilde görülecektir. Bu itibarla, Çin dünyada ekonomik olarak fayda görmediği bir bölge veya ülkeye ne ciddi anlamda ilişki başlatır, ne yatırımlar yapar, ne de stratejik birliktelikler yapar. Bu sebeple Türkiye, Çin’le ilişkilerini daha ciddi seviyelere getirip, küresel dengelerden istifade ederek bölgesinde ve dünyada daha hızlı bir şekilde etkin konuma gelmek istiyorsa en başta Çin’le ekonomik anlamda ciddi ilişkiler geliştirmek durumundadır. Bunu gerçekleştirmek adına:

 

1.      Çin’in Türkiye’yi çok daha fazla tanıması gerekiyor. Çin’de faaliyet gösteren her yönden tanıtım gruplarının(FTG-fındık tanıtma grubu, ZTG-zeytin, TTG-Turizm) çok daha faal ve ciddi bir çalışma içerisine girmesi gerekmektedir.

2.      TİM-Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin 4 yıldır ertelenmekte olan Çin ofisinin bir an evvel açılıp Çin’e ihracatı artıracak projelerin hazırlanmasını ve ihracatçıya yol gösterilmesi gerekmektedir. (operasyonel bir adım)

3.      ISPAT- Başbakanlık Yatırım Destekleme ve Promosyon Ajansı’nın Çin’e yönelik çalışmalarını hızlandırması, Çin’de konunun önemi ölçüsünde bir ofise ve ekibe ulaşması gerekmektedir. (operasyonel bir adım) Bu sayede Çin’den Türkiye daha fazla yatırımın çekilmesi sağlanmalıdır.

·         İnşaat

·         Otomotiv yan sanayi

·         Bankacılık ve finans

·         IT- Bilgisayar ve iletişim teknolojileri alt yapısı

·         Gıda… gibi sektörler başta olmak üzere Türkiye, Çin için bulunmaz fırsatlar barındıran bir üstür.

 

Yukarıda zikredilen faaliyetler gerçekleştirilebildiği taktirde ekonomik ilişkiler ivme kazanacaktır. Bu da Türkiye-Çin ilişkilerinin siyasi anlamda da gelişmesine vesile olacaktır. Örneğin:

 

Türkiye, içerdeki istikrarı devam ettirip, iç meseleleri halletmesiyle birlikte dünyada daha güçlü bir konuma gelecektir. Komşularla geliştirilen iyi ilişkiler, açılımlar ve ticari açıdan güçlenmesi ise dış yatırımcıları daha çok çekecektir. İşte bu ortamların sağlanması ve daha iyi bir tanıtımla dünyanın en büyük güçlerinden biri olan Çin’den çok daha fazla yatırım çekilebilecek ve Çin pazarında çok daha fazla Türk ürünleri yer alacaktır. Bu, ekonomik açıdan Türkiye’ye çok avantaj sağlamanın yanında Çin’in siyasi açıdan Türkiye’ye daha fazla yaklaşmasına, bu sayede stratejik ortaklık olan ülkelerle ilişkilerinde Türkiye’nin pazarlık gücümüzün artmasına, aynı zamanda uluslararası arenada alternatif platformların oluşturulmasına sebep olacaktır.

 

Türkiye’nin içte ve dışta biraz daha gayretli olması gerekmektedir.