Genel seçimlerden tam 9.5 ay sonra, Irak’ta yeni hükümet kuruldu. 7 Mart 2010 Genel seçimlerinden sonra Irak, “En Uzun Sürede Hükümet Kuramama” alanında rekorunu tekrarlamaya son verdi.
Irak’ta Yeni Yönetim ve El-Maliki Kabinesi
325 sandalyeli Irak Meclisi’ne en çok sayıda (91) milletvekili ile girmesine rağmen, “Irakiye” koalisyonunun lideri İyad Allavi kendi başbakanlığı altında bir bir hükümet kurmaya muvaffak olamadı. Özellikle “Şii Irak” düşüncesindeki muhalefet Allavi’ye uzak durdu. Bu sebeple Allavi, çoğunluğu Sünni olan kendi “Irakiye” grubu ve “laik” (seküler) milletvekilleri ile baş başa kaldı.
Seçimden sonra Başbakan Nuri el-Maliki’nin lideri olduğu “Hukuk Devleti” koalisyonu, diğer Şii gruplarla birlikte Meclis’te daha kalabalık bir blok oluşturmuş ve uzun süre el-Maliki’nin hükümet kurmasına karşı çıkmışlardı. Ancak aylar sonra el-Maliki, güç de olsa sonunda, 89 milletvekili çıkaran kendi “Irak Hukuk Devleti” grubunun liderliğinde Allavi ile “güç paylaşımını” gerçekleştirebildi. Güç paylaşımıyla ilgili ilk mutabakat Kasım 2010 ayı başlarında sağlandı. “Stratejik Politika Konseyi” adında bir kurul kurularak başına İyad Allavi getirilirken, Musul'un en güçlü ismi Usame Nuceyfi Meclis Başkanlığı’na, Celal Talabani de Cumhurbaşkanlığı’na seçildi. Ancak hükümet kurma ve güvenoyu alma işlemi 21 Aralık 2010’da tamamlanabildi. Şii ve dini ağırlıklı “Dava” partisinin lideri olan Nuri el-Maliki nihayet 21 Aralık 2010’da Meclis’ten güvenoyu alabilen kabinesini kurdu.
Aslında hükümetin tüm üyeleri de belirlenebilmiş değildir. Şii ittifakı 18 bakanlık, Ammar El-Hekim liderliğindeki Irak Ulusal İttifakı da bir vekaleten olmak üzere 11 bakanlık elde etti. Kürt İitifakı 8 bakanlık, El Avsat koalisyonu 1 bakanlık ve Hıristiyanlar 1 bakanlık elde etti. Türkmenlere ise, Şii ittifakından üç bakanlık verildi. Başbakan, üç yardımcısı ve 29 bakanın kimlikleri belli oldu. Ancak 42 kişilik kabine henüz tam olarak belirlenemedi. Başbakan el-Maliki’nin mevcut görevine ilaveten en azından üç bakanlığı daha üstlendiği bildirilmektedir. El-Maliki’nin yeni kabinesi, 2005 tarihli anayasadan sonra kurulan ikinci “milli birlik” hükümeti özellikleri taşımaktadır.
Allavi’nin kabinesinde Maliye Bakanlığına getirmeyi düşündüğü isimlerden ve diğer gruptan olan Rafie el-İsavi ile gene Dışişleri Bakanı olarak düşündüğü Zebari bu makamları doldurdular. Irakiye listesinden Salih Mutlak da Başbakan Yardımcılığına getirildi.
“Kürt Bloğu” ise “anahtar” rolünü belki de olabilecek en iyi şekilde kullanarak, yeni yönetimde gene en önemli yerleri tuttu. Celal Talabani Cumhurbaşkanlığı görevini sürdürürken, Hoşyar Zebari de Dışişleri Bakanlığı görevine devam ediyor. Zebari, Kadından Sorumlu Devlet Bakanlığı görevini vekaleten yürütecek. Üstelik 6 tane daha Kürt milletvekili bakan oluyor. Kürt ittifakından Roj Nuri Şavis, Başbakan yardımcılığına getirildi. Şavis ayrıca Ticaret Bakanlığını vekaleten yürütecek.
Bağımsız Şiilerden Petrol Bakanı Hüseyin el-Şehristani, enerjiden sorumlu Başbakan Yardımcılığı’na getirildi. Şehristani vekaleten “Elektrik Bakanlığı” görevini de yürütecek. Şehristani’nin bugüne kadar yardımcılığını yapan Abdül Kerim Luaibi Petrol Bakanlığı makamına oturdu. Her ikisi de petrol uzmanı olan Şehristani ve Luaibi, halen kendi milli petrol sahası bulunmayan Irak’ın enerji alanındaki iki “garantörü” gibi görünüyorlar. Bu sebepledir ki, Irak Kuzey Yönetimi’nin kendi bölgelerindeki petrol-doğalgazda hak iddia eden söylemleri, el-Maliki Hükümeti’nin yıkılması için önemli bir bahane gösterilmektedir.
42 bakanlı el-Maliki kabinesinde, en önemli bakanlık ise, bir “komiserlik” (yüksek derecede memuriyet) halinde icra edilmiş bulunan “Güvenlik Bakanlığı”dır. Bu görevin şimdilik el-Maliki tarafından yürütüleceği değerlendirilmektedir.
Parlamento’nun ilk oturumunda Hükümet Programında yer alan 43 konudan en önemlisi görülen ilk üçü (Ekonominin liberalleştirilmesi, petrol üretiminin yaygınlaştırılması ve terörizme karşı mücadele) hakkında görüşmesi beklenmektedir.
İzzettin Devlet (Tarım Bakanı), Muhammed Casim Cafer (Gençlik ve Spor Bakanı) ve Irak Türkmen Cephesinden Turhan Müftü (İllerden Sorumlu Devlet Bakanı)’in de yer aldığı yeni el-Maliki Hükümetinin üyeleri ve işgal ettikleri bakanlıkların listesi şöyledir:
1- Dışişleri Bakanı Hoşyar Zebari.
2- Maliye Bakanı Rafi El İsavi.
3- Petrol Bakanı Abdulkerim El Luaybi.
4- Yüksek Öğretim ve Bilimsel Araştırmalar Bakanı Ali El Edib.
5- Ulaştırma Bakanı Hadi El Amiri.
6- Eğitim Bakanı Muhammed Timim.
7- Sağlık Bakanı Mecid Emir.
8- Sanayi ve Madenler Bakanı Ahmed Delli.
9- Tarım Bakanı İzzetin Devlet.
10- Su Kaynakları Bakanı Muhammed El Saidi.
11- İmar ve İskan Bakanı Muhammed El Derraci.
12- Gençlik ve Spor Bakanı Casim Muhammed Cafer.
13- Adalet Bakanı Hasan El Şımmari.
14- Haberleşme Bakanı Muhammed Allavi.
15- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Nassar El Rubai.
16- Bilim Bakanı Abdulkerim El Yasin.
17- Çevre Bakanı Sergon Sliva.
18- Kültür Bakanı Sadun Duleymi.
19- Turizm ve Tarihi Eserler Bakanı Liva Smisim.
20- İnsan Hakları Bakanı Muhammed El Sudani.
21- Göç ve Göçmenler Bakanı Dindar Şafik.
22- Dışilişkilerden Sorumlu Devlet Bakanı Ali El sacri.
23- Milli Meclis İlişkilerinden Sorumlu Devlet Bakanı Safaeldin Safi.
24- Devlet Bakanı ve Hükümet Sözcüsü Ali El Debbağ.
25- İl İşlerinden sorumlu Devlet Bakanı Turhan Hasan.
26- Devlet Bakanı Hasan Sari.
27- Devlet Bakanı Buşra Hüseyin Salih.
28- Devlet Bakanı Dıya Necim El Esedi.
29- Devlet Bakanı Abdulhadi El Mtayri.
30- Devlet Bakanı Yasin Hasan Ahmed.
31- Devlet Bakanı Falah Mzahim Derviş.
Sonuç
Irak’ta en azından hükümetin kurulmuş olması bile, başlı başına önemli bir olaydır. Bundan sonra Irak’ta belirlenen üç önemli konudan “Terörizmle Mücadele” konusunda güvenlik güçlerini rahatlatabilecek otorite ve yasal düzenlemeler sağlanabilecektir.
Hükümet İran ağırlıklı gibi gözükse de, aslında ABD’nin ve Iraklı Kürtlerin istediği şekilde gerçekleşti. Kürtler gene “anahtar” rolünü üstlendiler ve en önemli yönetim kademelerini (Cumhurbaşkanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Başbakan Yardımcılığı ve 6 ilave bakanlık) ellerinde tuttular. Bu durum kuşkusuz ki, ABD’nin çekilme süreci sonrası Kürtlerin “Merkezi Hükümetten baskı göreceği” endişesini azaltmıştır.
Üç Türk’e verilen bakanlık ise Türkiye’nin “züğürt tesellisi” olarak algılanabilir. Zira, bu üç değerli Türk bakan, aslında 42 kişilik oldukça kalabalık bir kabinede daha etkili bakanlığa kaydırılabilirdi. Türkiye’nin gayretleri ancak u kadarmış demek ki (!) dedirten bir gelişme gibi gözüküyor.
Hükümetteki isimlerden bazılarının hala netleşmemesi, petrol-doğalgaz kaynaklarının paylaşımı, Kerkük’ün geleceği, Peşmergelerin varlığı ve Suriye ile mevcut gerginlik gibi konular, hükümetin devamı konusundaki ağır yüklerdir. Bu arada “Sadr” grubu da, kabinede yer almasına rağmen bazı bakanlıklar konusundaki endişelerini sürdürmektedirler.
El-Maliki’nin başbakanlığı sayesinde Türkiye-Irak “Stratejik Düzeydeki İşbirliği”nin devam etme şansı vardır.