Rusya BDT'deki komşularıyla doğalgaz savaşını sürdürüyor. Dün Gazprom yine Ukrayna'yı, bu ülke üzerinden Avrupa'ya nakledilen doğalgazı izinsiz kullanmakla suçladı. Gürcistan ise, Rusya'yı, enerji terörizmi uygulamakla suçladı. Buna karşılık Rus makamları da Gürcistan'la her türlü enerji işbirliğini kesme tehdidinde bulundu. Bu arada, büyük doğalgaz oyununa Türkmenistan Cumhurbaşkanı Saparmurat Niyazov da dahil oldu ve Rusya'ya ihraç ettiği doğalgaz fiyatlarına zam yapmak istedi. Çok yoğun geçen günün sonunda Vladimir Putin, Ukrayna Cumhurbaşkanı Viktor Yuşçenko ile telefon görüşmesi yaptı. İki lider, teknik konuları siyasetten arındırmaya çalıştılar.

Hava durumu da, Rusya-Ukrayna ilişkilerinin gerilmesinin nedenlerinden biri oldu. Soğuk hava yüzünden Ukraynalılar, Avrupa'ya giden hattan yine gereğinden fazla doğalgaz aldılar. Bunun neticesinde Avrupa memnuniyetsizliğini dile getirdi. Gazprom Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Aleksandr Medvedev 'Bazı kimseler, istedikleri kadar doğalgaz kullanabileceklerini sanıyorlar. Maalesef bu tanımı, Ukraynalı meslektaşlarımız için kullanmak zorundayım' dedi. Ukrayna Başbakanı Yuri Yehanurov Rusya'ya sinirlenmemesi tavsiyesinde bulundu, fakat yasadışı olarak doğalgaz kullandıklarını da dolaylı şekilde itiraf etti. Putin ve Yuşçenko yaptıkları telefon görüşmesinde, Ukrayna'nın izinsiz doğalgaz alımını

'teknik bir husus' olarak nitelendirdiler.

Rusya geçen yıl enerji politikasını kökten değiştirmeyi kararlaştırdı ve bu çerçevede petrol, doğalgaz ve elektriği 'dostluk fiyatları' üzerinden ihraç etmeye son vermeyi ve transit anlaşmalarına uyulmasını talep etmeyi kararlaştırdı. Uzun yıllar BDT üyesi komşu ülkelere satılan enerji kaynakları için düşük fiyatlı anlaşmalar yapıldı. Fakat Gürcistan'la bu konuda ortaya çıkan uzun süreli kriz, onun ardından Ukrayna ve Baltık ülkeleriyle yaşanan sürtüşmeler neticesinde Rus makamları geçen yıl sonunda tutumlarını değiştirdiler ve doğalgazı dünya fiyatlarından satacağını açıkladılar. Fakat Rusya'nın bu tutumu, uluslararası boyutta sorunlara yol açtı. Bugün bu sorun giderek kızışmaya devam ediyor.

Son günlerde bu sorunu tanımlamak için kullanılan en popüler terim 'doğalgaz savaşı'dır. Rusya Siyasi Konjonktür Merkezi Başkanı Konstantin Simonov, İzvestia muhabirine yaptığı açıklamada 'Batı'da ve Rusya'da bazı kimseler doğalgaz savaşlarından, Rusya'nın imparatorluk ihtiraslarından bahsediyorlar. Fakat gerçekte böyle bir durum yok ortada' dedi. Simonov ayrıca 'BDT üyesi ülkeler doğalgazı hala dünya fiyatlarına oranla oldukça düşük fiyattan alıyorlar. Eğer bu ücreti de ödemiyorlarsa, bu onların sorunudur' açıklamasında bulundu.

Türkmenbaşı Ukrayna'ya Karşı

Rusya yönetimi Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan, Baltık ülkeleri, Moldova, Beyaz Rusya ve Ukrayna'ya ihraç ettiği doğalgaz için piyasa fiyatlarını talep etmeye başladı.  Moskova'nın bu yaptığını, dün de doğalgazın diğer büyük ihracatçısı olan Türkmenistan yapmak istedi. Dün Kremlin'de Vladimir Putin'le bir araya gelen Türkmenistan Cumhurbaşkanı Saparmurat Niyazov, Rusya Devlet Başkanı'na şükranlarını ileterek 'Biz büyük Rusya'ya çok minnettarız.

Türkmenistan, büyük enerji projelerinin gerçekleştirilmesinde Rusya ile kesinlikle işbirliği yapacaktır' dedi. Putin de 'Ben, enerji kaynaklarının üretiminde ve naklinde işbirliğimizin genişletilmesini kesinlikle destekliyorum' açıklamasında bulundu.

Kremlin'in ve Gazprom'un daha önce yaptıkları açıklamalarda belirttikleri gibi, Ukrayna'nın her şeye rağmen Rusya'dan aldığı doğalgaza piyasa fiyatlarının altında ödeme yapması, özellikle Niyazov'la dostluğun sürdürülmesine bağlı. Zira, halen Türkmen doğalgazının ucuz olması sayesinde Rusya Ukrayna'ya doğalgazı, geçici olarak üzerinde uzlaşılan fiyattan, yani 95 dolardan satabiliyor. Fakat bu uygulama yalnızca bu yıl için geçerli. Eğer Niyazov fiyata zam yapmayı kararlaştırırsa, o zaman Ukrayna da Avrupa'daki fiyatı ödemek zorunda kalacak. Gerçi Gazprom, Ukrayna doğalgaz şebekesinde pay sahibi olabilirse fiyat konusunda taviz verebilir. Zaten Gazprom bunu çoktan beri istiyor. 

Uzlaşmalı Fiyat Nasıl Belirlenir

Yaşanan skandallar sonucunda doğalgaz, siyasi ve ekonomik hedeflere ulaşmak için kullanılabilecek etkili bir araç haline geldi. BDT üyesi her ülke için farklı bir fiyat belirleniyor. Gazprom'daki bir kaynak, İzvestia muhabirine 'Ülkeler arasında yapılan anlaşmalar daima fiyatları etkiler. Her ülke için ayrı bir fiyat uygulanır' dedi. Moldova, ülkedeki doğalgaz dağıtım şirketinin hisse senetlerinin bir kısmını Gazprom'a vermeyi vaat ettiği için doğalgazı daha düşük fiyatla alacak. Beyaz Rusya'ya uygulanan düşük fiyat da, Gazprom'un bu ülkedeki doğalgaz dağıtım sistemindeki payını artırmak istemesiyle bağlantılı. Bu iki ülke Gazprom için önemli. Zira ikisi de Rus doğalgazının Avrupa'ya ve Balkanlara gönderilmesinde transit ülke konumundadırlar. 2006 yılında Moldova üzerinden yaklaşık 12 milyar metreküp, Beyaz Rusya üzerinden ise 33 milyar metreküp doğalgaz nakledilecek.

Gürcistan Doğalgazsız Kalabilir

Son günlerde Gürcistan'ın uluslararası skandala yol açan tutumu, bu ülkeye uygulanan fiyatın yükseltilmesine yol açabilir. Konstantin Simonov 'Bize dost olmayan bu ülke, dost Ermenistan gibi, doğalgazı 110 dolardan almaya devam ediyor, yani Avrupa ülkelerine oranla üç kat daha ucuza alıyor. Biz gereğinden fazla insani davranıyoruz' dedi.

Hatırlanacağı üzere Gürcistan, ülkeye gelen doğalgaz boru hattına geçtiğimiz günlerde düzenlenen sabotajın kasten Rusya tarafından gerçekleştirildiğini ileri sürerek, Rusya'yı açıkça suçlamıştı. Gürcistan Cumhurbaşkanı Saakaşvili, söz konusu olayı, 'Rusya tarafından işlenen ağır bir sabotaj' olarak nitelendirmişti.

BDT Ülkeleri Enstitüsü Müdür Yardımcısı Vladimir Jarihin, İzvestia muhabirine, 'Sayın Saakaşvili'nin hayal gücü öylesine geniş ki, Rusya'nın kendi topraklarında kendi boru hattını patlattığını iddia ediyor. Gerçekteyse ne Ukrayna'ya, ne Gürcistan'a, ne de Moldova'ya baskı

yapılıyor. Diğer yandan, ekonomiyi siyasete denk getirme çabaları var. Eskiden biz komşu ülkelere sattığımız doğalgaza düşük fiyat uygulamakla, bu ülkelere bir nevi karşılıksız ekonomik yardım yapıyorduk' dedi.

Birçok Ülke Aynısını Yapar

Bazı uzmanlar, Rusya'nın dış siyasi hedeflere erişmek için doğalgaz fiyatlarını kullanma hakkı bulunduğuna inanıyorlar. Jarihin 'Bunu birçok ülke yapıyor. Örneğin, ABD ve AB üyesi ülkeler, somut siyasi şartlara uymaları halinde küçük kardeşlerine sübvansiyon veriyorlar' dedi.

Fakat farklı görüşte olan uzmanlar da var. Örneğin, Merkator Araştırma Merkezi Başkanı Dmitri Oreşkin 'Kendi çıkarlarımızı savunarak, sakin bir şekilde pazarlama yapmak yerine, biz birilerine duyduğumuz öfkeyi onlardan çıkarmak için doğalgazı bir araç olarak kullanıyoruz. Bu yolla herhangi bir ekonomik kazanç elde edilebilir mi?' dedi. İzvestia