HABER ANALİZ | 19 Mayıs 2017

|

İran’ın Demokrasi ile Sınavı



İran’da 12. Dönem cumhurbaşkanlığı seçimleri için oy kullanma işlemleri yerel saatle 08.00’de başladı. İran'da halk cumhurbaşkanlığı ve il meclisi seçimleri için 63 bin merkezde kurulan 130 bin sandıkta oy kullanıyor. Cumhurbaşkanlığı seçiminin, reformistler ve ılımlı muhafazakarların desteğini alan Hasan Ruhani ile muhafazakarların adayı İbrahim Reisi arasında geçmesi beklenirken, Mustafa Mirselim ve Mustafa Haşimiteba da aday listesinde yerlerini alıyor. Ülkede kayıtlı 56 milyon 410 bin 234 kayıtlı seçmen bulunuyor.

 

İran seçimlere nasıl bir ortamda gidiyor, adayları ve seçim öncesi durumu ülkeyi yakından takip eden Şafak Baş TÜRKSAM Haber Analiz için değerlendirdi.

 

Seçim denildiği zaman akla ilk demokrasi terimi gelir. Halk sandığa gider ve kararını verir. Neticede ülkenin geleceği söz konusu ve vatandaş geleceğinde söz sahibi olmak için oyunu kullanır. Demokratik sistemlerde seçimler olmazsa olmazlardan. Ancak seçimler sadece demokratik sistemlerde mi yapılır? Elbette hayır. Otoriter rejimler de sürekli seçimlere gider ve bunu uluslararası alanda demokrasi diye pazarlar. Komşu ülke İran da bunun en net örneğidir. Her dört senede bir yaklaşık 58 milyon seçmen sandığa çağırılır ve yeni cumhurbaşkanını seçer. Yanlış anlaşılmasın, rejim değişmez. Sistem de değişmez. Değişen tek unsur cumhurbaşkanı ve hükümettir. Seçilen Cumhurbaşkanı da belirli çerçeveler içerisinde siyasetini şekillendirir. Rejimin ve rejimin kilit noktalarında bulunan belirli kişi ve kurumlarının kırmızı çizgileri vardır. Cumhurbaşkanı da o kırmızı çizgileri bırakın geçmeyi, yaklaşmamaya özen gösterir. O kırmızı çizgileri belirleyenler ise başta devrim lideri Ayetullah Hameney ve Devrim Muhafızları olmak üzere; İran İslam Cumhuriyeti’nin ruhban sınıfı. Seçimlerden önce adayları belirler ve böylece seçimlerin sadece o malum kırmızı çizgilere sadık olan adaylar arasında geçmesini sağlar. Adayların kimisi muhafazakar olur, kimisi milliyetçi, kimisi merkeziyetçi olur. Değişmeyen tek kaide adayların istisnasız sistemin adamları olmaları ve böylece sistemin devamını sağlamalarıdır.

 

“Dar Alanda Kısa Paslaşmalar”

 

Dış politikaya yön veren büyük ölçüde devrim lideri Hameney ve Devrim Muhafızlarıdır. Başta Suriye ve Irak politikası olmak üzere, batı güçleri ile olan ilişkiler bu iki güç odağı tarafından belirlenir. İçerde ise aynı şekilde İran’ın ruhban sınıfı ve devrim muhafızları büyük bir titizlik ile sistemi tehlikeye atacak hamleleri engellemeye çalışır ve baskıcı stratejiler izler. Cumhurbaşkanı ve hükümeti ise bu gerçekleri göz önünde bulundurarak bahsi geçen güç odaklarını ve seçmenlerini idare etmeye çalışır. Bir nevi dar alanda kısa paslaşmalar…

 

“Nükleer Anlaşma Ruhani’nin En Büyük Başarısı”

 

İran’da cumhurbaşkanı olmak zor iştir. Demokratik ülkelerde Cumhurbaşkanı veya Başbakan halka karşı sorumludur. İran’da ise Cumhurbaşkanı hem halka hem de sisteme karşı sorumludur. Dolaysıyla manevra alanı çok kısıtlıdır. Mevcut Cumhurbaşkanı Hassan Ruhani son dört senede bu zorluklarla mücadele etmeye çalıştı ve kısmen başarılı oldu. Batı ile imzalanan nükleer anlaşma uluslararası alanda Ruhani’nin en büyük başarısı olarak kabul edilir. Ancak İran’da bu anlaşmayı yenilgi olarak algılayan bir çok insan mevcuttur. Özellikle devlet içinde ve toplumun alt sınıfları arasında son derece güçlü olan muhafazekar kitle Ruhani’nin en büyük eleştirmeni olmuştur. Ruhani’nin ‘batıyla anlaşırsak ülke ekonomisi kalkınacak’ vaadini ise yerine getiremedi. Bunun çeşitli nedenleri var ve sorumluluğu sadece Ruhani’ye yüklemek yanlış olur. Ancak laf ağızdan bir kere çıkar. Beklentiler yüksekti ve karşılanmadı. Buna benzer bir durum kişisel hak ve özgürlükler alanında da mevcuttur. Başta İran’da yaşayan Türkler ve diğer azınlıklara anadilde eğitim sözünü veren Ruhani bu alanda sadece kısmen başarılı olmuştur. Basın özgürlüğü ve insan hakları konusunda ilerleme sağlanamadı, ancak Ahmedinecad dönemine nazaran kısmen daha iyi konumdadır.

 

“Reisi, Ruhani İçin Her Haliyle Ciddi Bir Rakip”

 

Ruhani her şeyden önce bir umuttur. Diğer adaylara göre daha ılımlı bir görünüm çizmektedir. Karizmatik ve sevecen haliyle özellikle genç İranlıların gönlünde taht kurmuş desek yerindedir. Daha aydın, daha özgür ve daha modern bir İran hayalinin insan olmuş hali gibi durmaktadır sanki. En önemli rakibi olan İbrahim Reisi ise onun zıttıdır. İran’ın en büyük dini vakıfın başında bulunan Reisi muhafazakar kişiliği ile bilinir. Geçmişi ve görüşleri ile Devrim Muhafızlarının favorisidir. Reisi iç ve dış politikada İslam devriminin ana prensiplerine sadıktır. Ruhani’ye nazaran hem dış politikada hem de ekonomik alanda daha izolasyonist ve daha sosyal bir çizgiye sahiptir. İlk bakışta göze batan vaatleri arasında ülkenin fakirlerine sosyal yardımlar programı vardır. Popülist söylemleri ile eski Cumhurbaşkanı Ahmedinecad’ı anımsatan Reisi, Ruhani için her haliyle ciddi bir rakiptir. Seçmenler daha ılımlı olan Ruhani ile muhafazakar olan Reisi arasında seçim yapmak mecburiyetinde. Başka bir opsiyonları yok. Sistemin belirlediği seçenekler bundan ibarettir. İran tarzı demokrasi bu şekilde işliyor ve bu şekilde işlemeye devam edecektir. Dediğimiz üzere; Ruhani bir umuttur. Sanki İran halkı umudunu kaybetmek istememektedir. Her dört senede bir yaptığı gibi, bugün de sandığa gidip ‘bir umuttur’ dercesine oyunu kullanacaktır. Kimisi Ruhani’ye, kimisi Reisi’ye oy verecektir. Değişmeyen tek gerçek İslam Cumhuriyeti ve sistemidir. Bu demokrasi midir? Elbette değil. Ancak hiç yoktan da iyidir. Türkiye olarak 1979’dan beri olan bitenleri göz önünde bulundurarak İran olmamak için elimizden gelen her şeyi yapmalıyız. Ulu önder Mustafa Kemal Atatürk’ten bize miras kalan Cumhuriyet’e sahip çıkmamız en birinci vazifemiz olmalıdır. İran’ı takip etmekte fayda vardır.

 

 

http://www.turksam.org/tr/haberin-yorumu-detay/1390-iran-in-demokrasi-ile-sinavi
Bu sitede yer alan bilgiler TÜRKSAM adresi kaynak gösterilmeden kullanılamaz. Tüm hakları Telif Hakları Yasası'nca korunmaktadır.
Kâr amacı güdülmez. Yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir.

Sayfa 742 kez görüntülendi.


Copyright © 2004 - 2014 TÜRKSAM - Tüm Hakları Saklıdır. Aktif 1135 ziyaretçi bulunmaktadır. Tasarım ve Programlama TÜRKSAM - Bilişim Teknolojileri Merkezi (BTM)