Dış Politika Araştırmaları Merkezi/ Orta Asya | 19 Ekim 2017

|

Kırgızistan Seçimleri Siyasi Olgunluk mu Siyasi Kırılganlık mı?



Kırgızistan halkı 15 Ekim 2017 tarihinde sandık başına giderek yeni cumhurbaşkanını seçmek için oy kullanmıştır. Katılım oranının yüzde 55 civarında olduğu seçimlerde halihazırdaki Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev’in iktidardaki Sosyal Demokrat Parti’sinin adayı Sooronbay Ceenbekov, oyların yüzde 54’ünü alarak ipi göğüslemiştir. Bir diğer iddialı aday Cumhuriyet Atayurt Partisi Başkanı Ömürbek Babanov ise yüzde 33 oy almıştır. Kırgızistan içerisindeki duruma bakıldığında Ceenbekov, Oş’ta yüzde 73 ve Celalabad’da ise yüzde 59 oranında oy alarak öne çıkarken, Babanov ise kuzeydeki memleketi Talas’da yüzde 84, ve Çuy ilinde ise yüzde 49 oranında oy almıştır. Kırgızistan Merkez Seçim Kurulu verilerine göre toplam katılan seçmen sayısı 1 milyon 692 bin 423’tür.[1] Seçimlerde en fazla göze çarpan istatistik, katılım oranının azlığı olmuştur. Yüzde 55 olan katılım oranı tatmin edici olmasa da seçimlerin kullanışılnda büyük sorunlar yaşanmamıştır. Askar Akayev’in döneminde 2005 yılındaki “Lale Devrimi” ve 2010 senesinde Kurmanbek Bakiyev’in yerine Roza Otunbayeva’nın gelmesiyle sonuçlanan “Nisan Devrimi” sonrası, 2011 senesinin Ekim ayında gerçekleşen Almazbek Atambayev’in kazandığı seçimlerden sonra bu seçimler, Kırgızistan’da istikrarın ve siyasi olgunluğun artık yerleşmeye başladığını göstermiştir.

 

Seçimlere Katılım Oranı

 

2011 senesinde yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde katılım oranı yüzde 60’tır. Yerleşen istikrara bağlı olarak artış göstermesi gereken katılım oranının düşmesinde bazı teknik problemler yatmaktadır. Katılım oranının az olmasında önemli bir etken olarak ülkenin biyometrik verilere geçişi gösterilebilir. Öte yandan son süreçte ekonomik sıkıntılardan bıkan halkın bıkkınlığının da sandığa yansıması olası bir durumdur. Biyometrik işlemlerle ilgili sürecin tam olarak tamamlanamamış olması, Kırgızistan’ın sandığa gitme oranlarının düşük olmasına yol açmıştır. Ülkede biyometrik verilerini vermeyenler diğer şartlarını yerine getirse de oy kullanamamıştır.[2] Ülkedeki biyometrik verilerle ilgili çalışmanın tam olarak tamamlanamaması özellikle yurt dışında yaşayan Kırgızistan vatandaşları adına sorun olmuştur. Örneğin, Moskova'da yaşayan 300 bin göçmen Kırgızistan vatandaşından sadece 1.252 tanesi oy vermiştir. Birçoğunun biyometrik verileri ve konsolosluk kayıtları olmamakla birlikte bazıları da isimlerini seçmen listelerinde bulamadığını söylemişlerdir.[3] Bu durum, anayasal bir hak olan oy kullanma işlemi ile ilgili tartışmalara da ortam hazırlamıştır.

 

Kampanya Dönemi

 

Kırgızistan’da 6 yıllığına seçilen cumhurbaşkanlığı makamı için ülkede 10’dan fazla aday yarışmış; ama yarış asıl olarak Cumhuriyet Partisi’nin adayı Ömürbek Babanov ile Ceenbekov arasında geçmiştir. İş adamı kimliğiyle öne çıkan Babanov, halihazırdaki sistem içerisinden bakıldığında “reformist” kimliğini ön plana koyarak seçmenden oy istemiştir. Babanov, özellikle genç seçmenin gözünde “Sovyet tipi” siyasetçiden farklı, dünyayla daha entegre, dinamik bir görüntü çizmiştir. Seçimlerin galibi Ceenbekov ise Atambayev’in desteklediği aday olmakla birlikte statükonun devamını simgelemiştir. Annesi Ahıska Türkü, eşi Kazak olan Babanov için bu durum bazen rakipleri tarafından Kırgızistan’a cumhurbaşkanı olamayacağına ilişkin propaganda vasıtasına dönüşmüştür. Atambayev’in açıkça Ceenbekov’u işaret etmesinden hareketle, Kırgızistan’daki politikalar bakımından halihazırdaki durumun devamı olacağı bu noktada belirtilmesi gereken bir durumdur. Cumhurbaşkanları arasında siyasi tutum değişmese de seçimlerde görevin bir seçilmiş cumhurbaşkanından diğer seçilmiş cumhurbaşkanına geçmesi Kırgızistan’ın kat ettiği yola işaret etmektedir.

 

Kısa süreli AGİT gözlemcilerine liderlik yapan Azerbaycan Milletvekili Azay Guliyev  açıklamasında “Rekabete dayalı seçimler ve iktidarın barışçıl olarak aktarılması için Kırgızistan’ genel olarak iyi bir örnek teşkil etti ama bazı şüpheler kaldı[4]” ifadelerini kullanmıştır. Burada Ceenbekov lehine iktidar partisinin devlet imkanlarının kullanılması, oyların satın alınması ve baskı olduğu, AGİT ve Babanov tarafından iddia edilse de sonuçlar kabul edilmiştir. Babanov’un Kırgızistan vatandaşlarını sokağa çağırmaması ülkenin önceki nahoş tecrübelerini tekrar yaşamaması ve demokratik olgunluğun gösterilmesi bakımından önemli olmuştur. Öte yandan yeni nesil bir politikacı olan Babanov, geleceğe yönelik kendi kredisini de bu bağlamda arttırmıştır.

 

Babanov’un taraftarları adil bir seçimi kazanacaklarını ama bu konudan endişe ettiklerini belirtmişlerdir. Babanov’a göre, Milletvekili Kanatbek Isakov’un tutuklanmasının sebebini yarışta kendisini desteklemesidir. Babanov’un kampanyasına getirilen bazı kısıtlamalar nedeniyle, sosyal medya bu noktada Babanov’un kampanyasında son derece önemli bir rol oynamıştır. Babanov’u destekleyen sivil toplum aktivisti Edil Baysalov, “Facebook bizim ana siyasi alanımıza dönüştü, Facebook kullanmayan insanlar da kesinlikle WhatsApp’ta videolar paylaşıyorlar. Babuşkalar* bile WhatsApp’ta…[5]” diyerek Orta Asya’da da artık yavaş yavaş seçimlerde özellikle muhalefet kanadında sosyal medyanın başat aktör haline gelmeye başladığını ifade etmiştir. Ceenbekov’un siyasi kampanyası ise geleneksel usullerle devam etmiştir.

 

Kazakistan ile Seçim Gerginliği

 

Orta Asya’da bir dönem Özbekistan’la sınır gerginliği hakkındaki sorunlarla gündeme gelen Kırgızistan, seçim kampanyası döneminde de Kazakistan ile de kısa süre gerilmiştir. Almazbek Atambayev’in Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev arasında bir söz düellosu sebebiyle iki taraf arasında soğuk rüzgarlar esmiştir. Ömürbek Babanov’un Nazarbayev ile görüşmesi ve Nazarbayev’in Kırgızistan’da genç bir cumhurbaşkanı olmasının faydalı olacağına ilişkin açıklamaları, Atambayev ve onun adayı olarak seçime giren Ceenbekov tarafından olumsuz şekilde karşılanmıştır. Kazakistan ise sınır kapılarında denetimi arttırmıştır.  İki ülke arasındaki coğrafi, tarihi kardeşlik bağları ve Kırgızistan için Kazakistan’ın önemli bir ticari partner olması ayrıca Rusya’nın girişimleriyle kurulan Avrasya Ekonomi Birliği ve Bağımsız Devletler Topluluğu gibi organlara üyelikleri krizin çözülmesini hızlandırmıştır. Atambayev seçimlerden sonra “Kazakistan Cumhurbaşkanı hakkında duygusal konuşarak yanıldığını söyleyerek krizi bir nebze olsun hafifletmiştir.

 

Değerlendirme

 

Kırgızistan’da yaşanan seçimler Asya standartlarına göre kötü olmamakla birlikte Avrupa standartlarına ulaşma noktasında bazı sorunlarla yüzleşmiştir. Ne var ki, 2000’li yıllarda iki defa demokratik olmayan yollarla iktidar değişimi yaşayan bir ülkede ilk defa seçimle gelen bir cumhurbaşkanının seçimle gelen bir başka cumhurbaşkanına görevlerini devretmesi üzerinde durulması gereken bir durumdur. Bir diğer nokta ise sosyal medyanın Orta Asya siyasetinde artık kendini hissettirir şekilde ağırlığını arttırdığını Kırgızistan seçimlerinde görülmesidir.

 

Ceenbekov’a oy vermeyen muhalif kesimin dinlenerek ülkedeki politikaların oluşturulması, bu bağlamda böyle olayların yaşanmasının da önüne geçecektir. Atamabayev’in cumhurbaşkanlığından sonra siyasete devam edeceğine ilişkin çıkışları ve Ceenbekov – Atambayev arasında önemli bir bağın olması ise ileride Kırgızistan’da Rusya’daki “Putin – Medvedev” formülünü belki tartışmaya açabilecektir. Zaten Ceenbekov döneminde Kırgızistan’ın çizgisi Rusya’ya yakın olarak devam edeceğe benzemektedir.

 

Yüzde 55 oy oranı, özellikle Batı tarafından yüzde 90 civarında olmadığından ötürü bir demokrasi göstergesi olarak sunulsa da Kırgızistan gibi siyasi kırılmalar yaşayan ve renkli devrimleri tecrübe etmiş bu ülkede kritik bir orandır. Siyasi olgunluk açısından tatmin edici olmakla birlikte siyasi kırılganlığa evrilebileceği bağlamında dikkat mesajıdır.

 

Türkiye açısından bakıldığında ise, Orta Asya’daki küçük devletlerden biri olan Kırgızistan ile Türkiye’nin ilişkileri Atambayev’in ilk yıllarında son derece iyi olsa da özellikle 15 Temmuz sonrasında FETÖ konusu problemlere sebep olmuştur. Türk Konseyi’nin iki ülkesi olan Türkiye’nin Kırgızistan’dan FETÖ okullarının kapatılmasına ilişkin talebinin reddedilmesi ilişkileri olumsuz etkilemiştir. Konunun yeni yönetime bir an önce anlatılması ve insiyatif alınması elzemdir. Kırgızistan açısından da Rusya, Çin gibi devletlerin yanı başında bulunan Kırgızistan için Türkiye önemli bir ortak olarak görülmelidir.

 

*Babuşka: Rusça "büyükanne"

 


[1] ЦИК КР: На выборах Президента Кыргызской Республики приняло участие 55,93% от общего числа избирателей, https://shailoo.gov.kg/ru/news/1928/, Erişim Tarihi: 17 Ekim 2017.

[2] Можно ли голосовать, если не сдал биометрические данные? — ответ ЦИК, https://ru.sputnik.kg/society/20171015/1035777487/mozhno-li-golosovat-esli-ne-sdal-biometriyu-otvety-sputnik.html, Erişim Tarihi: 17 Ekim 2017.

[3] Россия: Многие мигранты не смогли проголосовать, https://rus.azattyk.org/a/28797750.html, Erişim Tarihi: 18 Ekim 2017.

[4] Competitive Kyrgyzstan Presidential Election Provides For Orderly Transfer of Power, Although Cases of Misuse of Public Resources, Pressure And Vote Buying Remain a Concern, İnternational Observers Say, http://www.osce.org/odihr/elections/350016, Erişim Tarihi: 18 Ekim 2017.

[5] Kyrgyzstan Bucks The Central Asian Trend For Rigged Elections, https://www.theguardian.com/world/2017/oct/12/kyrgyzstan-set-for-freest-and-fairest-election-in-central-asian-history, Erişim Tarihi: 18 Ekim 2017.

 

 

http://www.turksam.org/tr/makale-detay/1552-kirgizistan-secimleri-siyasi-olgunluk-mu-siyasi-kirilganlik-mi
Bu sitede yer alan bilgiler TÜRKSAM adresi kaynak gösterilmeden kullanılamaz. Tüm hakları Telif Hakları Yasası'nca korunmaktadır.
Kâr amacı güdülmez. Yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir.

Sayfa 11332 kez görüntülendi.


Copyright © 2004 - 2014 TÜRKSAM - Tüm Hakları Saklıdır. Aktif 1135 ziyaretçi bulunmaktadır. Tasarım ve Programlama TÜRKSAM - Bilişim Teknolojileri Merkezi (BTM)