Dış Politika Araştırmaları Merkezi/ Balkanlar | 13 Şubat 2018

|

İsim Sorunu Makedonya’nın NATO Üyeliği Önündeki Tek Engel Mi?



Makedonya, bağımsızlığını kazandığı ilk günlerden itibaren, Türkiye’nin uluslararası alanda büyük desteğini almıştır. Türkiye, Makedonya’yı anayasal ismiyle tanıyan ilk ülkelerdendir. İki ülke arasındaki ekonomik ilişkiler ve ticaret hacmi halâ istenilen düzeye ulaşmamış olsa da siyasi alandaki ilişkiler ciddi hiçbir sorun olmadan mükemmel düzeyde seyretmektedir. Türk dış politikası için Balkanlar her daim önemli bir bölge olmuş olsa da özellikle AK Parti iktidarından sonra Balkanlara ve Makedonya’ya olan alâka artmış ve çok daha somut hale bürünmüştür. Sadece TİKA’nın teknik yardım alanında 2006 – 2017 yılları arasında gerçekleştirdiği faaliyetlerin toplam tutarı 30.000.000 Euro’yu aşmıştır.

 

Makedonya bugünlerde yine uluslararası camianın gündeminde... Yunanistan ile yıllardır var olan isim sorununun çözümü için yeniden bir umut doğmuş durumda. İki ülke arasındaki isim sorunu doksanlı yılların başlarına kadar uzanıyor. Makedonya 8 Eylül 1991 tarihinde gerçekleşen referandumla Yugoslavya’dan ayrılıp bağımsızlığını kazanır kazanmaz, isminden dolayı güney komşusu Yunanistan’la sorun yaşamaya başladı. Yunanistan, Makedonya kelimesinin ve antik Makedonya İmparatorluğu’na ait her unsurun Yunan kültürünün ayrılmaz biz parçası olduğu ve Büyük İskender dahil antik dönemle ilişkilendirilebilecek hiçbir ismin başka ülkeler tarafından kullanılamayacağı konusunda halâ diretiyor. Makedonya, bu anlaşmazlık yüzünden Birleşmiş Milletler’e ancak “Eski Yugoslavya Cumhuriyeti Makedonya” ismiyle başvurarak üye olabildi. Yunanistan Makedonya ile 1995 yılında imzaladığı geçici anlaşmada aksini taahhüt etmesine rağmen komşusunun kullandığı geçici isimle bile NATO ve Avrupa Birliği (AB) gibi uluslararası kuruluşlara üye olmasını engelliyor. Makedonya uluslararası kuruluşlara üyelik konusunda önünde ciddi bir engel teşkil eden bu sorundan dolayı Uluslararası Adalet Divanı’na da başvurdu ve 5 Aralık 2011 tarihinde kendi lehine karar çıkarttı. Fakat bütün uluslararası baskılara ve dönem dönem artan müzakere çabalarına rağmen Balkanlardaki en önemli sorunlardan biri olarak görülen bu soruna halen tam anlamıyla çözüm bulunmuş değil.

 

Uzun süredir askıya alınan müzakereler, Matthew Nimetz’in arabulucuğunda 17 Ocak’ta yeniden başladı.  Üsküp, ülkenin isminde değişikliğe gidilse bile Makedonya kelimesinin kabul edilecek yeni isimde yer alması ve bu yeni ismin sadece uluslararası kullanım için geçerli olmasında ısrarcı olurken, Atina yeni ismin ülke içinde de kullanılması konusunda diretiyor. Yunan kamuoyunda günlerden beri konu hakkında hararetli tartışmalar yaşanıyor. Özellikle Yunan Ortodoks Kilisesi ve muhalefetteki Yeni Demokrasi Partisi Makedonya kelimesini içeren her türlü öneriye karşı olduklarını belittiler. Hükümet ortağı ANEL Partisi’nin lideri ve Savunma Bakanı Panos Kamenos da benzer görüşe sahip. Aleksis Tsipras hükümeti gittikçe artan kamuoyu baskısıyla başa çıkmak için uğraşıyor. Selanik ve Atina’da gerçekleşen protesto gösterilerinde yüzbinlerce kişi Makedonya kelimesini içeren herhangi bir çözüme kesinlikle karşı olduklarını belirtmek ve Yunan hükümetini uyarmak amacıyla bir araya geldi.

 

Makedonya tarafında ise daha büyük bir umut hâkim. Başbakan Zoran Zaev, Makedonya’nın NATO üyeliği için en önemli engel olarak görülen isim sorunu konusunda hiçbir kırmızı çizgileri olmadığını ve 2018 yılının ortalarına kadar bu sorunu çözmeyi planladıklarını açıkladı.  Makedonya hükümeti iyi niyet göstergesi olarak Büyük İskender Havaalanı’nın ismini de Üsküp Uluslararası Havaalanı olarak değiştirdi. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg’in 18 Ocak tarihinde gerçekleşen Üsküp ziyareti de, yoğunlaşan bu çözüm arayışları esnasında, Makedonya’daki uzmanlar tarafından hem bir mesaj hem de bir diplomatik baskı olarak algılandı. Muhalefetteki VMRO DPMNE Partisi’nin parlamento çalışmalarını boykot ediyor olması ve isim sorunu konusunda Sosyal Demokratlardan daha radikal bir tavır takınması ise Makedonya’da olası çözüm konusunda ulusal bir politika ve duruşun olmadığını gösteriyor.

 

Peki Yunanistan’la var olan isim sorunu çözülürse Makedonya’nın NATO üyeliği önündeki bütün engeller kalkar mı?

 

Bu soruya yanıt vermek cidden zor. Fakat, isim sorunu çözülürse Makedonya’nın NATO üyeliği kesin gerçekleşir demek de bir o kadar zor. Yunanistan’ın varılacak anlaşma sonrası farklı taleplerde bulunup Makedon kimliği konusunda da pazarlığa girişmesi ciddi bir ihtimal. NATO’nun herhangi bir ülkenin vetosunu engelleme konusunda da siyasi baskı yapmaktan başka bir mekanizması bulunmuyor. Yunan vetosu dışında Makedonya’nın NATO üyeliği konusunda bugüne kadar çok dillendirilmemiş başka pürüzler de çıkabilir. Türkiye’nin en başından beri Makedonya’nın NATO üyeliğine açık destek verdiğini biliyoruz fakat Türkiye Makedonya’nın ismi konusunda da çok kesin ve net bir tutum içinde.  18 Aralık 2007 tarihinde o dönem Başbakan olan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bir gazetecinin isim sorunu ile alakalı sorusuna “Böyle bir talepte bulunmak çok çirkindir. Talepte bulunan ülke açısından çok çirkin. Böyle bir ülkeye siz isminizi değiştirin demek ne kadar çirkin ise Makedonya’ya isminizi değiştirin ancak o şekilde girebilirsiniz demek çirkindir. Bu yaklaşım tarzını çok çirkin ve yanlış buluyorum. Makedonya bağımsızlığını ilan etmiştir. İsim olarak kendine Makedonya ismini seçmiştir. Milletçe Makedonya olarak kendisini kabullenmiş, her ülkenin buna saygı duyması lazım” şeklinde cevapladı. Bu sorun konusunda böylesine net bir tavra sahip olan Türkiye’nin, Yunanistan’ın kendini galip olarak göreceği muhtemel bir çözüme müdahil olabileceği ve Makedonya’ya şartsız verdiği NATO desteğini yeniden değerlendirebileceği de dikkate alınması gereken bir husustur. Üsküp’teki karar vericilerin Yunanistan’ın ve uluslararası kamuoyunun görüşlerine kulak kabarttıkları gibi Ankara’nın da konu ile alakalı ne düşündüğünü irdelemeleri faydalı olacaktır.

 

 

http://www.turksam.org/tr/makale-detay/1728-isim-sorunu-makedonya-nin-nato-uyeligi-onundeki-tek-engel-mi
Bu sitede yer alan bilgiler TÜRKSAM adresi kaynak gösterilmeden kullanılamaz. Tüm hakları Telif Hakları Yasası'nca korunmaktadır.
Kâr amacı güdülmez. Yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir.

Sayfa 4534 kez görüntülendi.


Copyright © 2004 - 2014 TÜRKSAM - Tüm Hakları Saklıdır. Aktif 1135 ziyaretçi bulunmaktadır. Tasarım ve Programlama TÜRKSAM - Bilişim Teknolojileri Merkezi (BTM)