Dış Politika Araştırmaları Merkezi/ Güney Kafkasya | 26 Nisan 2018

|

Bozulmayan Gelenek, Güçlenen Gelecek: “Aliyev’in Türkiye Ziyareti”



Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 11 Nisan 2018 tarihinde yapılan seçimlerden sonra yine ilk yurtdışı ziyaretini Türkiye’ye düzenleyerek Azerbaycan dış politikasında artık bir teamül haline gelen geleneği bozmadı. Ziyaretin özellikle, sözde Ermeni soykırımı iddialarının uluslararası alanda sembolleştirilmeye çalışılan 24 Nisan tarihinde gerçekleşmesi ve Aliyev’in Ankara’da verdiği sıcak görüntüler, aynı zamanda birlik açısından önemli mesaj anlamına gelmektedir. Her sene 24 Nisan’ı sözde soykırım anıtında “yas tutarak” geçiren Ermeniler bu yıl cumhurbaşkanlığından başbakanlığa transfer olan Serj Sarkisyan’ın istifasını kutlarken “duygusal karmaşa”, Erivan’daki meydanlarda protestolar devam ederken “toplumsal karmaşa” ve iktidar – muhalefet görüşmelerinin tıkanmasıyla “siyasi karmaşa” içerisindeyken ziyaret aynı zamanda bir istikrar göstergesi demektir. İki taraf arasında gerçekleşen görüşmeler, imzalanan anlaşmalar iki kardeş ülke arasında gelecek dönemlerde de ilişkilerin artarak devam edeceğini habercisi olmuştur.

 

Aliyev, 2003 yılında Başbakan sıfatıyla ilk yurtdışı ziyaretini Türkiye’ye gerçekleştirmiş, sonrasında cumhurbaşkanı olarak seçildiği 2008, 2013 yılındaki seçimlerden sonra da ilk yurtdışı programını Türkiye’ye yapmıştır. İlham Aliyev’in son ziyareti de geleneğin ettiğini gösterirken önümüzdeki süreçte de Türkiye’nin Azerbaycan dış politikasının bir numarasında olacağına ilişkin birçok ipucunu barındırmaktadır.

 

İlham Aliyev’in 24 Nisan Çarşamba günü başlayan ziyaretinde Ankara’da bulunan Haydar Aliyev Parkı’na gitti ve ardından da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile beraber Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde yedikleri akşam yemeği ile devam etti. Bu sırada iki cumhurbaşkanı tarafından kravatsız verilen pozlar, samimi atmosferin kanıtı olarak basına yansırken 25 Nisan 2018 tarihinde gerçekleştirilen Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi’nin 7. toplantısı ilişkilerin geldiği üst seviyeyi göstermedi. İlham Aliyev, Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne de giderek burada da Meclis Başkanı İbrahim Kahraman ile bir araya gelirken Anıtkabir’i ziyaret etmeyi de ihmal etmedi.

 

Aliyev ve Erdoğan’ın basın toplantısında öne çıkan noktalar; Karabağ sorunu, TANAP’ın açılışı ve ekonomik ilişkiler olmuştur. Her zaman olduğu gibi “iki devlet tek millet” kavramı üzerinden iki devlet arasındaki sıkı ilişkilere yapılan atıflara rastlanan konuşmalarda ilişkilerin duygusal boyutundan ziyade ekonomi, enerji, diplomasi ve askeri alandaki vurgular göze çarptı. Aliyev’in son ziyaretinde iki taraf arasındaki kardeşlik bağlarının iki cumhurbaşkanının içten kucaklaşmasından, Beştepe’deki özel karşılamaya ve net şekilde verilen kardeşlik mesajlarına kadar ön planda olduğu ve ziyaretin genel havasını şekillendirdiği görüldü.

 

İlham Aliyev’in Türkiye – Azerbaycan ilişkilerinin tanımlanmasında “dünya çapında birbirine en yakın iki ülke” tabirini kullanması ikili ilişkilerin özel bir mahiyete sahip olduğunu resmiler tarafından seslendirilmesi bakımından son derece önemlidir. Bunun yanında cumhurbaşkanları tarafından Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin 100. yılı olduğunun belirtilmesi ve Kafkas İslam Ordusu’nun Bakü’nün kurtarılmasındaki çabalarına yapılan atıf ve Çanakkale’de verilen ortak mücadelenin belirtilmesi ilişkilerin yüzyıllık kardeşlik temasını ön plana çıkarmıştır.

 

Karabağ, Terörle Mücadele ve Güvenlik Konuları

 

İlham Aliyev’in konuşmasında öne çıkan konulardan birisi Türkiye’nin Karabağ konusunda verdiği destek olmuştur. Azerbaycan’ın 2007 yılında yayınlanan Ulusal Güvenlik Strateji Belgesi ve 2010’da kabul edilen Askeri Doktrini çerçevesinde değerlendirildiğinde dış politikasında öncelikleri arasında “bir numara” olarak Karabağ sorunun olduğu görülmektedir. Bu noktada Türkiye’nin pozisyonunu İlham Aliyev şu şekilde tarif etmiştir;

 

“Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki Dağlık Karabağ meselesinin çözümü konusunda Türkiye kadar bize destek veren ikinci bir ülke olmamıştır. Türkiye her zaman bizimle beraberdir, tüm uluslararası platformlarda Azerbaycan'ın haklılığını savunmaktadır. Bu destek ve dayanışma bize güç vermektedir.[1]"

 

Türkiye, Karabağ konusunda ilk günden bu yana Ermenistan’a sınırlarını kapatmış ve söz konusu durumu bugün de devam ettirmektedir. Sorunun çözümü için kurulan Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Minsk Grubu’nun eş başkanı olmadığından ötürü bu platformda desteği sınırlı kalan Türkiye bu yapının bir an önce değiştirilmesi gerektiğini de ifade etmektedir.

 

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan konuyla alakalı basın toplantısında iki ülkenin güvenlik ve terörle mücadele konularındaki tutumunu şu sözlerle açıklamıştır;

 

“Azerbaycan yönetimi bugün de başta FETÖ olmak üzere terör örgütleriyle mücadelemizde bize en fazla destek veren ülke konumundadır. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Zeytin Dalı Operasyonu sırasında da gerek Azerbaycan hükûmeti ve gerek Azerbaycan halkı hep bizimle beraber oldu. Biz de Yukarı Karabağ sorununu başından beri kendi sorunumuz olarak gördük.[2]

 

FETÖ ile mücadelede Erdoğan’ın 2014’te düzenlediği ziyaretinde Erdoğan, Bakü’ye Azerbaycan’daki cemaat okulları konusunda özel bir dosya ile gitmiştir.[3] Azerbaycan, bu konuda Türkiye’de ortak bir hareket tarzı benimseyerek FETÖ iltisaklı olan okulları kapatmıştır. 15 Temmuz’daki hain darbe girişimi sonrasında ise Azerbaycan’ın desteği devam etmiştir. İki ülke tarafından 2016’da TURAZ Şahini, 2017’de TURAZ Kartalı gibi ortak hava tatbikatlarının hayata geçirilmesi askeri anlamda iki taraf arasındaki müttefikliği göstermekle birlikte 2016’da Nisan Savaşları’nda Türkiye’nin destek açıklaması, 2018’de Zeytin Dalı Operasyonu’nda da Azerbaycan’ın uluslararası kuruluşlarda açıkça deklare ettiği desteği sıcak çatışmalar konusunda siyasi birlikteliğin de sağlandığını bizlere göstermektedir. Bunların ötesinde Gürcistan’ın da dahil olduğu üçlü mekanizmanın Eternity-2017 üçlü karargah eğitimi de bölgesel konularda askeri işbirliğinin arttığını göstermektedir.

 

TANAP, Ekonomi ve Artan Yatırımlar

 

İki ülke arası kardeşlik bağlarının geliştirilmesinde soyut bir alanda somut bir alana taşınmasında iki ülke arasındaki enerji ve ulaştırma projelerinin rolü büyüktür. Azerbaycan’ın Batı’ya açılması Türkiye üzerinde Bakü – Tiflis – Ceyhan Boru Hattı ile gerçekleşmiş, öte yandan Türkiye, Asrın Anlaşması’nda pay olarak enerji piyasalarına dahil olmuştur. Bakü – Tiflis – Erzurum Boru Hattı ile bu ilişkiler daha da derinleşmiştir. Şimdi de Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı’nın (TANAP) kısa süre içerisinde açılacağının belirtildiği bu ziyarette ikili ilişkilerdeki gelişim için son derece kayda değer bir adım olmuştur.

 

Bakü – Tiflis – Kars Demiryolu’nun bölgede iki devletin küresel sonuçları olacak bir projeyi hayata geçirmesi bakımından önemlidir. Türkiye’nin ihtiyacı olduğunu enerji sektöründe Azerbaycan’ın büyük yatırımları Türkiye ekonomisi açısından da stratejik bir yatırım değerindedir. Bunun yanında enerji dışı sektörlerde Türkiye’nin Azerbaycan’daki yatırımlarının artması ikili ilişkilerin nitelik bakımından da tamamlayıcı bir özelliğinin olduğunu bizlere göstermektedir. Türkiye’de 2 bine yakın Azerbaycan’dan gelen yatırımcı olduğu ve ilişkilerin 2020’deki hedefinin 20 milyar dolar olması ilişkilerin muhtevasını göstermesi bakımından önemlidir. Türkiye tarafından bakıldığında ise 3 bin yatırımcı Azerbaycan’da faaliyet göstermekte ve Türkiye’nin enerji, bankacılık, telekomünikasyon gibi alanlarda bulunan yatırımlarının yanı sıra Türk firmaları özellikle inşaat alanında Azerbaycan’da bir numaraya yerleşmiştir. Bakü – Tiflis – Kars Demiryolu’ndan sonra şimdi de PETLİM’in Ege’nin en büyük limanı olarak hayata girecek olması önemli bir diğer gelişmedir. Bu durum aynı zamanda demir yolları ile birbirine bağlanan Bakü ile Ankara’nın Ege’den Hazar’a kadar deniz taşımacılığına verdiği ağırlığı anlatmaktır.  Erdoğan’ın Türkiye’deki en büyük yabancı yatırımcı konumunda bulunan Azerbaycan ile milli para ile ticarete geçileceği vurgusu ise öne çıkan bir diğer maddedir. Yüksek düzeyli stratejik işbirliği konseyinin kurulması özellikle ekonomi alanında gelişmelere zemin hazırlamıştır. Türkiye ile Nahçıvan arasında ticaretin kolaylaştırılmasına yönelik imtiyazlarla ticari akış daha da hızlanacaktır.

 

Değerlendirme

 

İlham Aliyev’in dolu dolu geçen Türkiye ziyareti ve Ankara’daki temasları ikili ilişkilerin gelecekte de kardeşlikten hareketle güvenlik, ticari ve diplomatik işbirliği içerisinde devam edeceğini göstermiştir. Askeri eğitim anlaşmalarıyla başlayıp daha sonraki dönemde teknik ve mali konuları da bünyesine katan askeri işbirliğinin artarak sürdürüleceği anlaşılmıştır. Öte yandan Türkiye – Azerbaycan ilişkilerinde en fazla gündeme gelen vize konusu bu ziyarette öne çıkan bir nokta olmamıştır. Vize uygulanması ile ilgili konu detaylı incelendiğinde ise Türkiye’deki Azerbaycan Büyükelçiliği’nden bunun ücretsiz olarak diğer devletlere kıyasla çok kısa süre içerisinde alınabileceği, buradan alınmasa bile Azerbaycan’a girerken havalimanında Türk vatandaşlarına vize verildiği bilinmektedir. Dolayısıyla kâğıt üzerinde olan bu konu uygulamada olabildiğinde hafifletilerek neredeyse yok hükmüne indirgenmiştir. Bütün bu noktalar analiz edildiğinde kardeşliğin içinin doldurulduğu sonucuna varılacaktır. Bundan sonra ikili ilişkiler üzerinden İran, Türkmenistan, Pakistan, Gürcistan gibi devletlerle kurulan çok taraflı mekanizmaların artması güçlü bir ihtimaldir. Öte yandan Türkiye – Azerbaycan arasındaki ilişkiler, Türkiye’nin diğer Türk devletleriyle ilişkilerinde önemli bir model olduğunu da göstermiştir. Sadece ortak kültür, tarih ve dilin ötesine geçen ilişkiler birçok alanda artık ayrılmaz niteliğe kavuşturulmuştur.

 


[1] Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri mətbuata bəyanatlarla çıxış ediblər, https://president.az/articles/28271, Erişim Tarihi: 26 Nisan 2018.

[2] “TANAP, bütün Avrupa’nın enerji güvenliğine katkı yapacak”, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, https://www.tccb.gov.tr/haberler/410/92304/tanap-butun-avrupanin-enerji-guvenligine-katki-yapacak.html, Erişim Tarihi: 26 Nisan 2018.

[3] Aliyev’e ‘cemaat okulları’ ricası, http://www.milliyet.com.tr/aliyev-e-cemaat-okullari-ricasi-siyaset-1862396/, Erişim Tarihi: 26 Nisan 2018.

 

 

http://www.turksam.org/tr/makale-detay/1858-bozulmayan-gelenek-guclenen-gelecek-aliyev-in-turkiye-ziyareti
Bu sitede yer alan bilgiler TÜRKSAM adresi kaynak gösterilmeden kullanılamaz. Tüm hakları Telif Hakları Yasası'nca korunmaktadır.
Kâr amacı güdülmez. Yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir.

Sayfa 2159 kez görüntülendi.


Copyright © 2004 - 2014 TÜRKSAM - Tüm Hakları Saklıdır. Aktif 1135 ziyaretçi bulunmaktadır. Tasarım ve Programlama TÜRKSAM - Bilişim Teknolojileri Merkezi (BTM)